header

voorblad SG

Soefi gedachte
december 2018

 Als voorproefje hier de column over het dogma:

 

Het dogma

Martin van der Graaff

 

Elias Amidon heeft ooit beweerd dat één van de kenmerkende eigenschappen van het Soefisme hieruit bestaat, dat het non-definitive is. Anders gezegd: niets ligt voor altijd vast. Er zijn mensen die dat heel griezelig vinden, en zich liever vasthouden aan de zekerheid die de dogmatiek biedt. Voor die mensen is er slecht nieuws: zelfs een dogma is uiteindelijk non-definitive en aan verandering onderhevig, wat overigens niet voorkomt dat het onderweg veel schade kan aanrichten.
Een simpel voorbeeld. Laten we even aannemen dat er een religie bestaat die het Ovulisme heet. De aanhangers zijn onder meer verplicht minimaal éénmaal per week een hardgekookt ei (8 minuten kooktijd) te eten. Niemand weet waarom, de oorsprong van een goed dogma hoort in nevelen gehuld te zijn. Stel nu dat een gelovige per ongeluk tien dagen voorbij laat gaan voor hij opnieuw een hardgekookt ei nuttigt. Dat is uiteraard niet best. De zondaar spoedt zich naar een geestelijke, en biecht zijn nalatigheid op. Deze pakt het Ovulistisch Handboek erbij. Ib’n al Badr (ca. 1170 – 1243) heeft over dit vergrijp tamelijk stellige uitspraken gedaan: stenigen is het beste, hoewel levend begraven onder bepaalde omstandigheden ook toelaatbaar is. In 1774 dacht men onder invloed van de opkomende Verlichting echter aanzienlijk minder radicaal. Julia Bresse werd voor een vergelijkbaar vergrijp veroordeeld tot een werkstraf: tien jaar secretariaat van de Ovulistische Beweging. Ook een behoorlijk wrede strafmaat, maar al een stuk humaner.
Het Ovulisme lijkt merkwaardig, maar past toch binnen onze cultuur: het bedrijfschap Pluimveehouderij lanceerde 50 jaar terug de slogan: éénmaal per etmaal een eimaal. Weliswaar geen harde verplichting, maar het illustreert dat het Ovulisme relatief gezien wel een liberale stroming is. In 1924 kookte Harm de Vries zijn ei slechts zeven minuten. Onderlinge onenigheid onder de Ovulisten over de strafmaat leidde tenslotte tot een schisma. De rekkelijken gingen als Vrije Ovulisten verder (kooktijd tussen 6 en 10 minuten is toegestaan), de preciezen bleven zich Ovulist noemen, maar voegden de regel toe dat de kooktijd moest worden gecontroleerd door twee onafhankelijke getuigen, met behulp van een geijkte zandloper, omdat Ibn al Badr nu eenmaal niet beschikte over een eierwekker.
Toch grijpt het genuanceerd denken steeds verder om zich heen. Tijdens de recente cipronilcrisis sloegen de inwoners van Hasselt hun hardgekookt ei net zo lang over tot de overheid de eierconsumptie weer vrijgaf. De Vrije Ovulistische Rechtbank sprak de daders vrij, dit tot grote verontwaardiging van de Hardcore Ovulisten.
Terug naar het begin: het Soefisme kent geen dogma’s. Dat mag je niet te stellig zeggen, anders heb je een dogma. Zo zie je maar dat dogmatiek altijd op de loer ligt. Daarom zou een mild geformuleerde inspanningsverplichting voor waakzaamheid tegen dogmatiek geen kwaad kunnen. En nu maar hopen dat die houding niet dogmatisch wordt ingevuld.


 

Klik hier voor het hele december nummer