header

 

 

Ideaal en werk van de soefi

Gatheka van Hazrat Inayat Khan 1882 - 1927

 

Het woord Soefi spreekt voor zichzelf, daar het afkomstig is van sophos of sophia, dat wijsheid betekent; hoewel niet in de zin die men in het algemeen daaraan hecht als men in de omgangstaal met intellect verwart. Want wijsheid is niet alleen intellectualiteit, doch gaat daarbij gepaard met een innerlijk weten.

 

Soefisme is dan ook nooit, in geen enkel tijdperk van de geschiedenis, een bepaalde godsdienst of een bepaald geloof geweest, altijd was het als het ware de essentie van iedere godsdienst en van alle geloven. Toen het aan de Islamitische wereld gebracht werd, kleedden de grote Soefies het aan in de terminologie van de Islamitische wereld. Om het soefi- ideaal begrijpelijk te maken, werd het steeds aangepast aan het begripsvermogen van het volk waaraan het werd gebracht.

 

Als de voornaamste punten van het Soefisme zien wij, dat het geen dogma of leerstellingen is, noch een bepaalde vorm of ceremonie. Dit betekent niet dat een Soefi nooit een leerstelling, een dogma, een vorm of een ritueel gebruikt. Hij maakt er gebruik van, maar hij staat er vrij tegenover. Noch dogma, noch leer, noch ceremonie of rituaal maken een Soefi tot een Soefi. Wijsheid kan hij het zijne noemen, al het andere gebruikt hij waar het hem goed of heilzaam voorkomt. Hij is niet tegen enig geloof of leerstelling, dogma, ritueel of ceremonie.

 

Geloof en godsdienst daargelaten is hij zelfs niet tegen iemand, die niet in God of geest gelooft, want hij heeft grote eerbied voor de mens. De God van de Soefies is de God van allen, Hij is zijn ideaal, zijn diepste wezen. Zo is ook Christus het ideaal van de Soefi. Daarom is niemands Verlosser hem vreemd, want hij ziet de schoonheid, grootheid en volmaaktheid van de mens in dat ene ideaal verenigd.

 

Het is dan ook niet van belang voor hem of dit ideaal door de ene mens Boeddha, door de andere Krishna en door weer een ander Mohammed wordt genoemd. Namen maken weinig verschil voor hem uit, want zijn ideaal heeft niets met geschiedenis of traditie te maken, maar met heilige gevoel dat hij in zijn hart draagt. Waarom zou hij dan nog redetwisten over de idealen van de verschillende godsdiensten en ze met elkaar vergelijken? Tevergeefs twist men met elkaar over historische en traditionele opvattingen, terwijl men op geen enkele wijze indruk maakt op elkaar. De idee van God in de gestalte van de mens is voortgekomen uit het diepste gevoel van devotie. Over zo’n ideaal valt niet te twisten of te redeneren, noch is het ergens mee te vergelijken. Een Soefi is dan ook van mening, dat hoe minder over dit onderwerp gesproken wordt hoe beter, daar hijzelf eerbied heeft voor dat ene ideaal, dat door verschillende mensen bij verschillende namen wordt genoemd.

 

Voor een Soefi is het leven en de menselijke natuur, zowel als de natuur om hem heen een openbaring, een heilig schrift. Betekent dit dat een Soefi geen eerbied heeft voor de heilige schriften, die door de mensheid in ere worden gehouden? Neen, integendeel, hij houdt ze voor even heilig als de aanhangers van die geschriften, alleen zegt een Soefi dat alle geschriften verschillende vertolkingen zijn van dat ene Schrift, die wij voortdurend voor ons hebben als een open boek, indien wij haar slechts konden lezen en verstaan.

 

Wat een Soefi aanbidt is schoonheid. Niet alleen schoonheid in vorm en kleur en lijn, maar schoonheid in al haar aspecten. Zijn levensgedrag wordt bepaald door zijn begrip van harmonie; hoe in harmonie te zijn met zijn eigen ziel en hoe te harmoniëren met zijn medemensen. In plaats van de ene handeling tot zonde te stempelen en de andere tot deugd, in plaats van te redeneren over het goed en kwaad van bepaalde handelingen, oefent hij er zich in zoals een musicus zijn gehoor oefent, om waar te nemen wat harmonisch is en waar hij, in zichzelf en in zijn omgang met anderen, deze harmonie mist. Deze voortdurende ontwikkeling in het begrijpen van de wetten van harmonie brengt in een Soefi die goedheid teweeg, die men goddelijk kan noemen. Harmonie is de grondtoon van het leven. En wat is leven? Leven kan met een dichterlijk woord liefde worden genoemd. Een liefdeloos hart mag alle godsdienst en alle kennis bezitten, toch is het dood. De Bijbel zegt: “God is Liefde”, God leeft in het hart van de mens en het menselijk hart is de hoogste hemel. Wanneer het hart gesloten is door gebrek aan liefde, dan is God afgesloten. Wanneer ons hart open is, is God voor ons open en vanaf dat ogenblik leeft de mens.

 

Bij zijn handelingen laat een Soefi zich door zijn geweten leiden en tracht hij voortdurend naar rechtvaardigheid te streven.. Zonder twijfel gaat hij hierbij op andere manier te werk dan de doorsnee mens. Want deze gaat na of een ander hem rechtvaardig of onrechtvaardig heeft behandeld. Zodoende zoekt iedereen wel naar rechtvaardigheid, maar schijnt de ziel zich ver van de ware rechtvaardigheid verwijderd te houden. Een Soefi verstaat hieronder dan ook die éne rechtvaardigheid, waarin het er om gaat of hij zelf rechtvaardig is geweest, of dat hij het zelf wel zijn kan en of hij tevreden is over zijn eigen handelwijze. Deze rechtvaardigheidszin bevredigt hem en dit is zijn weg.

 

De vraag rijst, wat is zijn hoogste streven? Dit is het peilen van de diepte van het leven, opdat hij door de sluier heen mag dringen, die het geheim van zijn leven voor zijn eigen ogen verbergt. Hij beschouwt deze bereiking als zijn grootste geluk, zijn zoeken naar God ligt hierin verborgen; in deze verwezenlijking verwezenlijkt hij de waarheid en in deze waarheid vindt hij de vrede waar iedere ziel naar smacht.

 

Nu nog enkele woorden om de zending en het werk van de Soefi Beweging in de wereld uit te leggen. Willen wij de oorlog afschaffen of de gehele wereld ontwapenen, of tot één natie maken, of de gehele mensheid tot één godsdienst bekeren? Is het onze bedoeling alle mensen geestelijk of wijs te maken? Wij zouden de eersten zijn onszelf van aanmatiging te beschuldigen. De wereld is zoals zij is. Alle verschillende instellingen en bewegingen werken voor dat, wat zij het beste voor de mensheid vinden. Ons werk is een nederige dienst aan God en de mensheid; wij wekken onze vrienden op tot een goede levenshouding, een houding die allerlei goede gevolgen teweeg zal brengen. Wij werken niet voor enig resultaat in het bijzonder, maar voor datgene waar alle goeds uit voort komt. Als de levenshouding niet verandert, zullen zelfs goede resultaten niet duurzaam zijn. Wij dringen dan ook geen leerstellingen, dogma’s of principes aan de mensen op. Ons werk is slechts hen die natuurlijke levenshouding bij te brengen, die niet nieuw is, daar iedere ziel er in de diepte naar zoekt.

 

De Soefi Beweging is een groep vrienden die, tot verschillende godsdiensten, rassen en volken behorend, zich aaneengesloten hebben om met wijsheid en begrip het huidige tijdsgewricht te dienen. En de enige bron van bescherming, waaraan wij de kracht en de moed hiertoe ontlenen, is die éne Bron aan wie wij dienend ons leven wijden.